Onweer blijft bijzonder. De ene persoon vindt een bliksemflits prachtig en geniet stiekem een beetje van het spektakel, terwijl de ander bij het eerste gerommel al controleert of alle ramen dicht zijn. En eerlijk gezegd: wat is nu eigenlijk verstandig? Kun je douchen tijdens onweer, is je auto veilig en wat doe je als je op het water zit? We beantwoorden tien vragen over onweer die je misschien altijd al eens wilde weten.
1. Waarom onweert het eigenlijk?
Onweer ontstaat in grote, sterk ontwikkelde buienwolken. Warme, vochtige lucht stijgt op en komt hoger in de atmosfeer koudere lucht tegen. In de wolk ontstaan krachtige luchtstromingen en botsen waterdruppels, ijskristallen en hagelsteentjes tegen elkaar. Daardoor worden elektrische ladingen gescheiden. Wanneer het spanningsverschil groot genoeg wordt, ontstaat een elektrische ontlading: bliksem. De lucht rond die bliksemflits warmt razendsnel op en zet uit. Die explosieve uitzetting veroorzaakt de donder.
2. Waarom zie je eerst de bliksem en hoor je daarna de donder?
De bliksem en donder ontstaan vrijwel tegelijkertijd, maar licht gaat veel sneller door de lucht dan geluid. Daarom zie je de flits eerst en komt de donder daarna bij je aan. Je kunt de tijd tussen de bliksem en de donder zelfs gebruiken om ongeveer te berekenen hoe ver de bui bij je vandaan is. Tel ongeveer drie seconden: iedere drie seconden staat voor ongeveer één kilometer. Tel je bijvoorbeeld negen seconden, dan zit de bliksem ongeveer drie kilometer bij je vandaan.
3. Wat is de beste plek om te schuilen bij onweer?
Binnen in een stevig gebouw is de veiligste plek. Een afgesloten auto is ook een goede schuilplaats. Ben je buiten, zoek dan zo snel mogelijk een gebouw of een auto op. Blijf in ieder geval niet op een open veld, op een heuvel of onder een alleenstaande boom staan. Een boom lijkt misschien een logische plek om droog te blijven, maar is juist gevaarlijk omdat bliksem graag hoge punten treft. Meer weten over wat je kunt doen als je bang bent voor onweer? Lees dan dit artikel dat we eerder schreven.
4. Ben je veilig in een boot als het onweert?
Dit is een belangrijke vraag, want op open water ben je tijdens onweer kwetsbaar. Het beste advies is om bij naderend onweer zo snel mogelijk naar de kant te gaan en een gebouw op te zoeken. Zit je in een grotere boot of een schip met een gesloten metalen cabine, dan biedt die metalen constructie bescherming doordat de elektrische stroom bij een blikseminslag grotendeels langs de buitenkant wordt geleid. Dit principe kennen we als een kooi van Faraday. Blijf tijdens de bui wel binnen en raak zo min mogelijk metalen onderdelen of elektrische apparatuur aan.
Maar zit je in een kleine boot met alleen een katoenen dekzeil, dan biedt dat geen vergelijkbare bescherming. Een dekzeil houdt je misschien droog, maar vormt geen kooi van Faraday. Kun je niet meer naar de kant, blijf dan zo laag mogelijk, ga niet midden in de boot staan en vermijd contact met metalen delen. Het belangrijkste blijft: probeer onweer op open water te voorkomen en zoek zo snel mogelijk een veilige, afgesloten plek op.
5. Moet je echt alle ramen sluiten bij onweer?
Het is verstandig om ramen en deuren te sluiten als er een stevige onweersbui aankomt, maar niet omdat bliksem zomaar door een open raam naar binnen vliegt. Het grotere probleem zijn harde wind, hagel en rondvliegende voorwerpen. Een open raam kan bovendien zorgen voor flinke tocht en schade wanneer er plotseling veel wind staat. Dus: zie je de bui aankomen en begint het buiten flink te spoken? Ramen dicht is gewoon een goed idee.
6. Kun je douchen tijdens onweer?
Liever niet. Hoewel de kans klein is, kan een blikseminslag in of bij een woning via leidingen en het leidingwater worden doorgegeven. Daarom adviseren veiligheidsinstanties om tijdens een onweersbui niet te douchen, in bad te gaan of ander direct contact met waterleidingen te hebben. Wacht dus gewoon even tot het onweer voorbij is. Dat kwartiertje wachten is een stuk relaxter dan tijdens een onweersbui onder de douche staan.
7. Kun je tijdens onweer je telefoon gebruiken?
Je mobiele telefoon kun je binnenshuis gewoon gebruiken. Het idee dat je door alleen maar met je telefoon te bellen tijdens onweer bliksem aantrekt, klopt niet. Wel is het verstandig om voorzichtig te zijn met apparaten die met het elektriciteitsnet verbonden zijn. Bij zwaar onweer kun je gevoelige apparatuur eventueel uit het stopcontact halen, maar doe dat alleen als het veilig is en voordat de bliksem heel dichtbij is. Ga vooral niet tijdens een hevige bui stekkers lostrekken.
8. Waarom onweert het zo vaak na een warme dag?
Dat komt doordat warme dagen één van de ingrediënten kunnen leveren voor stevige onweersbuien. Warme lucht kan veel vocht bevatten en stijgt op. Wanneer die vochtige lucht hogerop veel koudere lucht tegenkomt, kan de atmosfeer instabiel worden. Ontstaan er vervolgens sterke stijgende luchtstromingen, dan kunnen grote buienwolken groeien waarin uiteindelijk bliksem en donder ontstaan. Toch betekent een warme dag niet automatisch dat er onweer komt. Daarvoor moeten meerdere weersomstandigheden precies goed samenkomen.
9. Kun je zelf voorspellen wanneer de bliksem dichtbij komt?
Je kunt redelijk inschatten hoe ver een onweersbui weg is door de tijd tussen de bliksemflits en de donder te meten. Maar gebruik dat niet als enige veiligheidsmaatregel. Hoor je de donder, dan is de bliksem al dichtbij genoeg om rekening mee te houden. Je hoeft dus niet te wachten tot het aantal seconden tussen flits en donder heel klein wordt. Zeker niet als je buiten bent. Zoek bij naderend onweer gewoon op tijd een veilige plek.
10. Kan bliksem twee keer op dezelfde plek inslaan?
Ja! De bekende uitspraak dat bliksem nooit twee keer op dezelfde plek inslaat, is een fabel. Bliksem kan juist meerdere keren op dezelfde plek inslaan. Hoge gebouwen en andere hoge objecten worden regelmatig meerdere keren getroffen. De Empire State Building in New York bijvoorbeeld wordt gemiddeld tientallen keren per jaar door bliksem geraakt. Een hoge boom of een gebouw is dus zeker niet automatisch veilig omdat er al eens bliksem is ingeslagen.
En wat als je tijdens het onweer buiten bent?
De belangrijkste regel is eigenlijk heel simpel: hoor je de donder, zoek dan beschutting. Een gebouw is het beste, een afgesloten auto is een goed alternatief. Blijf weg van open water, open velden, hoge punten en alleenstaande bomen. En ben je aan het wandelen, fietsen, golfen of varen? Kijk dan voordat je vertrekt even naar de weersverwachting en wees bij een naderende onweersbui liever te vroeg dan te laat met het zoeken van een veilige plek.
Onweer hoort bij de Nederlandse zomer en kan een prachtig natuurverschijnsel zijn. Vanuit je warme, droge huis kun je rustig genieten van de bliksemflitsen en het gerommel. Zolang je maar weet wanneer je beter naar binnen kunt.
Foto door MEUM MARE via Pexels
