Een muggenbeet is meestal niet meer dan vervelend. Even jeuk, misschien een rood bultje en na een paar dagen ben je het alweer vergeten. Toch kijken we deze zomer in Nederland iets anders naar muggen. Het westnijlvirus is namelijk opnieuw opgedoken. In 2026 zijn inmiddels meerdere mensen waarschijnlijk in Nederland besmet geraakt en is iemand in de provincie Utrecht overleden aan westnijlkoorts. Reden om alert te zijn, maar zeker niet om iedere muggenbeet als een gevaar te zien. De kans om in Nederland besmet te raken blijft volgens het RIVM klein.
1. Wat is het westnijlvirus eigenlijk?
Het westnijlvirus is een virus dat vooral voorkomt bij vogels en door muggen kan worden verspreid. Een mug raakt besmet wanneer zij een besmette vogel steekt. Vervolgens kan die mug het virus bij een volgende beet doorgeven aan bijvoorbeeld een mens of paard. In Nederland gaat het vooral om de gewone huissteekmug, Culex pipiens. Mensen en paarden kunnen ziek worden, maar geven het virus niet via een gewone aanraking of hoest weer door aan andere mensen.
2. Waar komt het westnijlvirus in Nederland voor?
Op dit moment is vooral de provincie Utrecht een gebied waar het westnijlvirus bij mensen is vastgesteld. Daarnaast is het virus dit jaar aangetroffen bij een vogel in Utrecht en een paard in Zuid-Holland. Het RIVM meldt dat het virus in 2026 tot nu toe is gevonden in Utrecht, Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het is goed om daarbij te benadrukken dat dit niet betekent dat iedereen in die provincies besmet kan raken: de kans op besmetting blijft klein.
Ook de regio Gooi- en Vechtstreek wordt momenteel door Sanquin aangemerkt als risicogebied voor de bloedveiligheid. Dat betekent onder meer dat bepaalde bloeddonaties uit deze regio op het westnijlvirus worden gescreend.
3. Hoe groot is de kans dat ik besmet raak?
Die kans is op dit moment heel klein. Dat is misschien wel het belangrijkste om erbij te zeggen. Het feit dat het virus in Nederland is aangetroffen, betekent niet dat Nederlandse muggen massaal besmet zijn. Het RIVM benadrukt dat de kans om het westnijlvirus in Nederland op te lopen én er ziek van te worden nog steeds erg klein is.
Toch is het verstandig om jezelf tegen muggenbeten te beschermen, zeker in de schemering wanneer de gewone huissteekmug actief is.
4. Hoe weet ik of ik door een besmette mug ben gestoken?
Dat kun je niet aan de muggenbeet zien. Een beet van een mug die het westnijlvirus bij zich draagt, ziet er niet anders uit dan een gewone muggenbeet. Je kunt dus niet aan de grootte, kleur of jeuk van een bultje zien of de mug besmet was.
Sterker nog: de meeste mensen die het westnijlvirus oplopen, merken helemaal niets. Ongeveer 80 procent krijgt geen klachten.
5. Welke klachten kun je krijgen van het westnijlvirus?
Ongeveer 19 procent van de mensen die besmet raken krijgt milde, griepachtige klachten. Denk aan koorts, hoofdpijn, spierpijn, buikpijn of diarree. Soms ontstaat huiduitslag of zwellen de lymfeklieren op. De klachten beginnen meestal twee tot zes dagen na de besmette muggenbeet, maar de periode kan oplopen tot veertien dagen.
In ongeveer één procent van de infecties ontstaat een ernstige ziekte van het zenuwstelsel, zoals hersenontsteking of hersenvliesontsteking.
6. Wie loopt het meeste risico om ernstig ziek te worden?
Hoewel ernstige ziekte gelukkig zeldzaam is, zijn sommige mensen kwetsbaarder. Mensen ouder dan 50 jaar en mensen met een verminderde weerstand door ziekte of medicijnen hebben een grotere kans om ernstig ziek te worden. Bij ernstige westnijlkoorts kan sprake zijn van een hersenontsteking of hersenvliesontsteking.
Dat betekent overigens niet dat iedereen boven de 50 zich grote zorgen moet maken. Het RIVM benadrukt juist dat de kans op besmetting in Nederland klein is.
7. Ik ben door een mug gestoken en krijg koorts. Moet ik naar de huisarts?
Een muggenbeet met daarna koorts betekent niet automatisch dat je westnijlkoorts hebt. Koorts kan natuurlijk allerlei oorzaken hebben. Maar krijg je binnen enkele dagen tot twee weken na een muggenbeet koorts en griepachtige klachten, zeker als je in een gebied bent geweest waar westnijlvirus voorkomt, dan is het verstandig contact op te nemen met je huisarts.
Bij ernstige klachten zoals hevige hoofdpijn, sufheid, verwardheid, nekstijfheid, spierzwakte of andere neurologische verschijnselen is medische beoordeling belangrijk.
8. Wat kan ik doen om het westnijlvirus te voorkomen?
De beste bescherming is eigenlijk heel simpel: voorkom zoveel mogelijk muggenbeten. Draag buiten in de schemering bij voorkeur een lange broek en lange mouwen, gebruik een muggenwerend middel op onbedekte huid en houd muggen met horren buiten. Slapen onder een klamboe kan ook helpen.
Er bestaat op dit moment geen vaccin tegen westnijlkoorts voor mensen.
9. Kun je het westnijlvirus van iemand anders krijgen?
In het dagelijks contact nee. Je kunt dus gewoon naast iemand zitten, iemand een hand geven of samen eten zonder het westnijlvirus over te dragen. Het virus wordt bij mensen vrijwel altijd via een besmette mug overgebracht. Wel kan het virus via bloed worden overgedragen, bijvoorbeeld bij een bloedtransfusie. Daarom is bloedveiligheid voor dit virus belangrijk.
10. Mag je bloed doneren als je het westnijlvirus hebt gehad?
Niet meteen. Sanquin screent momenteel bloeddonaties uit de provincie Utrecht en de regio Gooi- en Vechtstreek op het westnijlvirus. Als het virus in je bloed wordt aangetoond, mag je 120 dagen niet doneren. Dat komt doordat het enige tijd kan duren voordat het virus volledig uit het lichaam is verdwenen.
Ook als je zelf nauwelijks klachten hebt gehad, kan het virus tijdelijk in je bloed aanwezig zijn. Dat is belangrijk omdat een besmet bloedproduct voor een kwetsbare patiënt wel ernstige gevolgen kan hebben.
Geen reden voor paniek, wel voor een beetje extra oplettendheid
Het westnijlvirus klinkt best spannend, zeker nu er dit jaar opnieuw besmettingen in Nederland zijn vastgesteld. Toch is er volgens het RIVM geen reden voor paniek. De kans dat je door een besmette mug wordt gestoken en vervolgens ziek wordt, is nog altijd heel klein.
Maar het is natuurlijk nooit verkeerd om jezelf tegen muggen te beschermen. Zeker nu de zomer nog niet voorbij is en muggen vooral in de schemering actief zijn. Een lange broek aantrekken als je ’s avonds buiten zit, een hor voor het raam en wat muggenwerende lotion kunnen al een hoop ellende schelen.
En misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste boodschap: geniet vooral van de zomer, maar laat muggen niet onnodig meeprofiteren.
Foto door Jimmy Chan via Pexels
