Gouden zondagen – over geluk deel 5

daniel_gould-john_melskens.jpg
Een paar jaar geleden sprak ik met een filmacademie-student. Ze vroeg me "Wat vindt je de mooiste film?" Ik hoefde er zelfs niet over na te denken, "Citizen Kane!". Ze keek me teleurgesteld aan en zei "Iedereen noemt die film".

Ik heb er ook een reden voor. De eerste keer dat ik de film zag herinner ik me nog goed. Ik was ongeveer 25 jaar oud en ik zag de film ’s avonds laat op de tv. Toen de film ten einde was, dacht ik "Wow, wat een film." Ik vroeg me ook af waarom ik die film niet eerder had gezien.

Mijn filmopvoeding begon al vroeg, toen ik ongeveer drie was. Ik ging met mijn vader mee naar de bioscoop omdat hij niet graag alleen ging en omdat mijn moeder niet van westerns en gangsterfilms hield. In de lange hete zomerdagen in Detroit was het in het begin van de middag te heet om buiten te spelen. Dus ging ik naar "Bill Kennedy Show Time". Mijn vader was een filmenthousiast en koos altijd klassieke films uit. Daarmee kreeg ik een uitstekende filmopvoeding.

Maar hoe kwam het dat ik Citizen Kane gemist had?  Die stond toch op ieders top-tien lijstje? Het kwam door de geschiedenis van deze film.

Orson Welles was een onstuimige jongeman, 26 jaar oud, toen hij de film produceerde, het scenario ervan schreef én de hoofdrol speelde. Het was een nauwelijks verhulde biografie van de Amerikaan William Randolph Hearst, een krantenmagnaat die op gegeven moment over 28 kranten beschikte van kust tot kust.

Het duurde niet lang voordat uitlekte dat de film gemaakt werd en tegen de tijd dat de première eraan zat te komen ondernam Hearst actie. Al zijn kranten weigerden om de film te recenseren of er advertenties van te plaatsen. De film stierf voordat het geboren werd. Het was een verlies voor RKO, de filmmaatschappij. De film kreeg de kans niet gezien te worden.

De film zou pas jaren later opduiken. Eerst op de nachttelevisie, heel erg laat en vervolgens op filmfestivals en retrospectieven. Op gegeven moment ging de film een nieuw leven leiden en, op dit moment, wordt de film bewonderd en bestudeerd.

Waarom is het zo’n bijzondere prestatie?

Op de eerste plaats het verhaal. Tel daarbij op het uitzonderlijke acteren (Welles en Joseph Cotton, die allemaal in de twintig waren, ontwikkelen zich overtuigend tot volwassen mannen), de verfilming en het scenario.

Vooral het begin maakt de film zo boeiend. Het begint als een soort mysterie. We bevinden ons in een donkere en sombere nacht en zien een soort kasteel in de achtergrond. In de volgende scene zien we een man bewegingsloos liggen met in zijn hand een glazen sneeuwbol. Op gegeven moment zegt hij "Rosebud" en sterft.

De volgende scene speelt zich af in een privé filmzaal van een filmtijdschrift. De hoofdredacteur spreekt zijn verslaggevers toe en zegt dat dit een belangrijk verhaal is, omdat Kane een groot man was. Rijk, succesvol in zijn carrière en op gegeven moment een man met politiek ambities die streeft naar het Witte Huis. "Maar wie was hij echt? Rosebud! was het woord dat hij bij zijn sterven uitbracht … dat is de sleutel. Als jullie uitvinden wie of wat Rosebud was, weten wie de man is."

We zien vervolgens een van de verslaggevers mensen interviewen die op zeker moment een rol in zijn leven speelden. De verslaggever interviewt de man die Kane bewaakte toen hij ongeveer tien was. Er is een opmerkelijke scene van de eerste ontmoeting van Kane en de bewaker. Het huis ziet eruit als een soort kajuit. De jonge Kane heeft sleetje gereden in de sneeuw, en wordt naar binnen geroepen door zijn vader die duidelijk ook een soort kameraad is. Zijn strenge, maar liefhebbende moeder staat naast haar man en legt de jongen uit dat de bewaker hem mee zal nemen naar de grote stad voor onderwijs in de beste scholen. Zijn ouders hebben een goudmijn geërfd en hij zal ooit heel rijk worden. Hij moet leren om met zo’n soort leven om te gaan.

Vervolgens zien we hem opgroeien en langzaam een business tycoon worden. We worden geintroduceerd bij de mooie vrouw die zijn echtgenoot zal worden en die zijn kinderen zal opvoeden; bij zijn vriendinnen – aan iedere arm een – en tenslotte bij zijn maitresse, de liefde van zijn leven. Aan al deze mensen wordt gevraagd: "Betekent het woord Rosebud iets voor u?" Niemand heeft het antwoord. Er wordt een filmsamenvatting gemaakt voor de bioscopen in het land, maar daarin komt Kane’s laatste woord niet in voor.

In de slotscene zien we een kelder met een grote vuurhaard. Een man gooit er allerlei afval in die hij verzameld heeft over het hele terrein van het enorme huis. Hij pakt een sleetje en gooit het in de vuurmassa. De camera volgt het. Het sleetje begint al vlam te vatten en dan zien we in op de zijkant de woorden "Rosebud".

Kane’s laatste gedachte, voordat hij stierf, was aan het moment dat hij het bescheiden onderkomen van zijn ouders verliet om een nieuw en opwindend leven te leiden. Alles wat hij kreeg: de rijkdom, de glamour en zijn macht, bracht hem niet het geluk dat hij had gevoeld in zijn nederige omgeving en zijn liefhebbende ouders.

De les is dat geluk zo vluchtig is dat we niet weten wanneer we het hebben.

Daniel R. Gould
Foto: John Melskens

vertaling: Walter van Teeffelen
www.avantiproductions.nl 


Reageer ook