Congres in Berkeley: een waardevol tipje van de sluier

Colonial and post-colonial connections in Dutch Literature. Veel weet ik er nu van. Maar er liggen nog ontelbare terreinen open. In feite werd er tijdens het gelijknamige congres in Berkeley, California, dat ik mocht openen, slechts een tipje van de sluier gelicht.

Dat het koloniale verleden van veel landen, waaronder Nederland, jarenlang is onderbelicht, weten we. Maar dat de inhaalslag oneindig lijkt te zijn, werd me pas duidelijk in Berkeley. Op mijn laatste dag daar heb ik nog één keer ontbeten met een aantal mensen die zich al jarenlang hebben verdiept in deze materie. Snijd een onderwerp aan en er ontstaat een boeiend gesprek, een discussie over de soms dubieuze tot misdadige acties van de kolonisten en regeringsleiders van weleer. Zonder te onderschatten wat er gebeurde, wil ik proberen vast te houden aan mijn stelregel, dat geen enkele gebeurtenis uit het tijdsperspectief, het tijdsbeeld, gelicht mag worden. Los van de dramatische gevolgen voor de slaven vielen er onder de blanken ook slachtoffers. Daarnaast bestonden er onder de bevolking in de overheersende landen eveneens wantoestanden, zoals uitbuiting, kinderarbeid en vrouwonterende activiteiten.

Als je vanuit je hedendaagse stoel de historie bekijkt, heb je je computer en een televisie binnen handbereik. De meesten onder ons hebben volop kunnen reizen en zich volkomen kunnen voorbereiden op de omstandigheden in het land van bestemming. Toen onze voorvaderen destijds gesommeerd werden zich ergens ver weg te melden – vaak had men geen keus en werd men gewoon aangesteld in één van de koloniën – had men er geen flauw benul van, wat er stond te gebeuren. Misschien had men vage verhalen gehoord, maar men had vaak nog nooit iemand ontmoet met een andere huidskleur. Vanuit de koude winter, een nat voorjaar, vertrok men naar de verzengende hitte in de tropen, de ongekend vochtige warmte, de eindeloos haast lichtgevend groene vlakten in de Oost, de dorre droogte in de West of in Zuid-Afrika. Men belandde in een volkomen andere biotoop met griezelige insecten, gluiperige reptielen en beangstigende “wilde”dieren. Een flora en fauna die elke fantasie te boven ging.

Ik wil niets goedpraten, maar denk toch aan de vrouwen die volgzaam met hun man meegingen, zonder zich te realiseren, dat het pad van de liefde niet meer over rozen zou gaan, zelfs zomaar kon eindigen in dood en verderf, in een complete gedragsverandering van hun echtgenoot. Een harmonisch gezinsleven was dan onmogelijk. Is het niet meestal zo, dat na één verkeerde beslissing een keten van fouten volgt, waarna men eerlijkheidshalve moet concluderen, dat er in feite uitsluitend verliezers zijn? En helaas: tot op de dag van vandaag worden er mensen uitgebuit (bijvoorbeeld de seksslavinnen) en speelt geld of bezit een grote rol, net als hebzucht.

Hoe zou de wereld eruit gezien hebben, wanneer het onze voorouders ontbroken zou hebben aan ontdekkingsdrang, aan de hang naar heldhaftigheid, de behoefte de wereld te verkennen en aan hebzucht? De gevolgen waarmee we tot op heden worden geconfronteerd, heeft beslist niemand voorzien. Een wereld, waarin je in welk land dan ook vele nationaliteiten zult aantreffen. Er wordt immens gemigreerd, want familieleden leven overal en hoe zou het zijn als je je in hun buurt zou kunnen vestigen? Mensen gaan zich ergens thuis voelen, maar blijven verlangen naar de plaats van hun jeugd. Ze hebben hoe dan ook altijd extra bagage bij zich: heimwee, een gevoel ergens niet echt thuis te zijn. Of ze krijgen dat gevoel door de omgeving, die hen niet accepteert. Zo reist de één licht, terwijl de ander altijd de striemende druk zal voelen van die extra rugzak die je nooit af kunt gespen.

Na mijn “Introductory lecture” was het hartverwarmend te horen, dat mensen zich in mijn verhaal herkenden. Of men nu uit Zuid-Afrika, uit “De Oost” of “De West”  of waar dan ook vandaan kwam. Zelfs de Tsjechische historicus die in de jaren ’60 na de Praagse Lente zijn land ontvluchtte, zag ik bedachtzaam knikken. Hij had diezelfde klik gevoeld – het klopte, wat ik vertelde. Ik was gegrepen door mijn familiegeschiedenis zowel van de kant van mijn Arubaanse vader, als die van mijn Nederlandse moeder, die in Duitsland geboren werd, mensen die geleefd hadden met de hoop op een betere toekomst. Alsof die beginjaren van de vorige eeuw minder roerig waren dan de huidige tijd. En hadden de nabestaanden van die allereerste migranten die de USA betraden niet net zo’n verhaal? De historie heeft toch uitgewezen hoe de dingen kunnen lopen…

Niet alleen de kwaliteit van de presentaties, de organisatie, de campus van de universiteit van Berkeley – de nummer 2 op de Amerikaanse ranglijst van universiteiten – en de betrokkenheid van de aanwezigen waren goed. Als er iets positiefs is voortgekomen uit het koloniale tijdperk, dan is het de in Berkeley aan de dag gelegde bewustwording en de saamhorigheid van de diverse “eenlingen”, die zich in deze oude universiteitsstad hadden verzameld. Zoiets geeft hoop, een geloof in een betere wereld, ook al gaan de veranderingen vaak gepaard met angst en geweld, met onzekerheid. Vele terreinen liggen nog open. Slechts een tipje van de sluier is opgelicht.

Wat een voorrecht, dat het ook mij inzage heeft mogen verschaffen. Het sterkt me in mijn stelregel, dat kijken naar de toekomst belangrijker is, dan bevooroordeeld te blijven hangen in het verleden. Fouten moet je niet blijven herkauwen, vind ik. Je moet ze inzien en ervan leren. Anders blijft de geschiedenis zich eindeloos herhalen.

Heel veel dank voor jullie aller reacties n.a.v. mijn vorige column. Hartverwarmend!

Copyright © 2011 Giselle Ecury

De nieuwe dichtbundel van Giselle Ecury is onlangs verschenen, die de
titel Vogelvlucht draagt. Dit is haar vierde boek. Eerder verschenen
Terug die tijd (gedichten, 2004/2005) en de romans Erfdeel (2006) en
Glas in lood (2009). Giselle schrijft regelmatig voor Damespraatjes.

Lees hier ook de andere columns van Giselle


Reageer ook